Talaud-eilanden: mijnbouwvergunningen en milieu-impact
Er is geen actieve mijnbouwvergunning. Het register toont één gebied in voorbereiding (een steengroeve van 1,5 ha). Ongeveer 95,2 % van het land is bos. In 2025 verdween 103 ha boomkroon, door alle oorzaken.
Wat is er veranderd?
Bosverlies: laatste jaar tegenover eerder
103 ha 2025
Dat is 33,9 % minder dan het gemiddelde van 2020–2024 (156 ha per jaar).
Dit is bosverlies door alle oorzaken: kap, landbouw, brand, storm en mijnbouw. Het zegt niet dat mijnbouw de oorzaak is.
Bron: Hansen/UMD Global Forest Change (v1.13) · 22 okt 2026
Vergunningen naar status
Een WIUP is een gebied dat voor vergunningen is aangewezen, nog geen vergunning. Een WPR is een zone voor kleinschalige mijnbouw door de gemeenschap. Alleen "actief" telt mee als vergunning in de kerncijfers.
Bron: ESDM MODI / Geoportal ESDM · 21 okt 2026
De eilanden in één oogopslag
Talaud bestaat uit 10 eilanden in het noorden van Sulawesi Utara. De hoofdplaats van het regentschap is Melonguane. Drie eilanden zijn groot: Karakelang, Salibabu en Kabaruan. Miangas hoort er bestuurlijk ook bij, maar is hier alleen context.
| Eiland | Landoppervlak (km²) | Bos in 2000 (% van het eiland) | Kennis |
|---|---|---|---|
| Karakelang | 801 | 97 % | Er zijn gegevens |
| Kabaruan | 93 | 95,3 % | Er zijn gegevens |
| Salibabu | 86 | 92,7 % | Er zijn gegevens |
| Marampit | 15 | 91 % | Niet onderzocht |
| Karatung | 7,6 | 79,9 % | Niet onderzocht |
| Mangupun | 2,1 | 88,9 % | Niet onderzocht |
| Mallo | 1,6 | 73,3 % | Niet onderzocht |
| Garat | 1,4 | 90,9 % | Niet onderzocht |
| Kakorotan | 0,6 | 77,3 % | Niet onderzocht |
| Intata | 0,3 | 78,3 % | Niet onderzocht |
Het aantal inwoners per eiland (BPS) is nog niet geladen. We tonen daarom geen getal.
Bron: ESMI-bureauonderzoek met eilandgrenzen en Hansen/UMD Global Forest Change; stand 17 jul 2026.
Eerst de natuur
Op de grote eilanden staat bijna overal bos. Daarom meten we hier eerst, en kijken we pas daarna naar mijnbouw.
Bosbedekking en bosverlies per eiland
| Eiland | Bos in 2000 | Verlies 2001–2024 | % van het bos van 2000 |
|---|---|---|---|
| Karakelang | 97 % | 50,5 km² | 6,5 % |
| Kabaruan | 95,3 % | 4,8 km² | 5,4 % |
| Salibabu | 92,7 % | 2,4 km² | 3 % |
| Marampit | 91 % | 1,3 km² | 9,7 % |
| Karatung | 79,9 % | 0,09 km² | 1,5 % |
| Mangupun | 88,9 % | 0,07 km² | 4 % |
| Mallo | 73,3 % | 0,07 km² | 6,1 % |
| Garat | 90,9 % | 0,00 km² | 0,1 % |
| Kakorotan | 77,3 % | 0,00 km² | 0 % |
| Intata | 78,3 % | 0,00 km² | 0 % |
Bron: Hansen/UMD Global Forest Change v1.12 (2001–2024), bos in 2000 met minstens 30 % boomkroon, bijgesneden op de eilandgrenzen; stand 17 jul 2026.
Verlies is bruto verlies van boomkroon door alle oorzaken (kap, landbouw, storm, brand). Het bewijst niet dat mijnbouw de oorzaak is en het is geen netto bosverandering. Geen verlies betekent niet dat er niets is veranderd.
Beschermd gebied
Het beschermde gebied "Karakelang Wildlife Reserve" (IUCN-categorie IV) overlapt ongeveer 287 km² van Karakelang, dat is 35,9 % van het eiland. Daarbinnen verdween tussen 2001 en 2024 16,4 km² boomkroon, 5,7 % van het bos van 2000. Ook dit is verlies door alle oorzaken. Beschermd betekent niet dat al het bos intact is.
Bron: Protected Planet (WDPA) x Hansen v1.12; stand 17 jul 2026.
Minstens 13 bedreigde diersoorten
Uit waarnemingen van dieren (GBIF) komen 9 soorten die nu als bedreigd gelden op de Rode Lijst van de IUCN. Veldonderzoek op Talaud voegt er 4 toe. Samen zijn dat minstens 13 soorten. Dat is een ondergrens, geen volledige telling.
| Soort | Status (IUCN) | Waar vandaan |
|---|---|---|
| Talaud-beerkoeskoes Ailurops melanotis | CR ernstig bedreigd | Veldonderzoek |
| Talaud-vleerhond Acerodon humilis | EN bedreigd | Veldonderzoek |
| Kortstaartmelomys van Talaud Melomys caurinus | EN bedreigd | Veldonderzoek |
| Langstaartmelomys van Talaud Melomys talaudium | EN bedreigd | Veldonderzoek |
| Talaud-ral Gymnocrex talaudensis | EN bedreigd | Waarnemingen (GBIF) |
| Sampiri (lori) Eos histrio | EN bedreigd | Waarnemingen (GBIF) |
| Ral (Amaurornis magnirostris) | VU kwetsbaar | Waarnemingen (GBIF) |
| Varaan (Varanus lirungensis) | EN bedreigd | Waarnemingen (GBIF) |
| Vogelvlinder (Troides dohertyi) | VU kwetsbaar | Waarnemingen (GBIF) |
| Grote kanoet (trekvogel) Calidris tenuirostris | EN bedreigd | Waarnemingen (GBIF) |
| Siberische strandloper (trekvogel) Calidris acuminata | VU kwetsbaar | Waarnemingen (GBIF) |
| Zilverplevier (trekvogel) Pluvialis squatarola | VU kwetsbaar | Waarnemingen (GBIF) |
| Waterjuffer (familie Chlorocyphidae) | EN bedreigd | Waarnemingen (GBIF) |
Bron: GBIF-waarnemingen van dieren en IUCN Rode Lijst via GBIF; Riley (2002, 2003); Repi e.a. (2020); stand 17 jul 2026.
- GBIF laat zien waar mensen hebben gekeken, niet waar dieren zijn. De 4.904 waarnemingen geven 262 soorten; op de kleine eilanden is bijna niet gekeken. Geen waarneming betekent "onbekend", niet "afwezig".
- Aantallen dieren uit oude onderzoeken (1999, 2016) zijn historisch. We gebruiken ze niet als huidig aantal.
- De soortenlijst is geen volledige inventaris van de dieren op Talaud.
Impact
Bosverlies per jaar
| Jaar | ha |
|---|---|
| 2001 | 339 |
| 2002 | 937 |
| 2003 | 320 |
| 2004 | 303 |
| 2005 | 358 |
| 2006 | 43 |
| 2007 | 361 |
| 2008 | 6 |
| 2009 | 19 |
| 2010 | 85 |
| 2011 | 431 |
| 2012 | 41 |
| 2013 | 29 |
| 2014 | 221 |
| 2015 | 222 |
| 2016 | 678 |
| 2017 | 177 |
| 2018 | 204 |
| 2019 | 284 |
| 2020 | 214 |
| 2021 | 137 |
| 2022 | 156 |
| 2023 | 128 |
| 2024 | 144 |
| 2025 | 103 |
Bruto verlies van boomkroon door alle oorzaken, niet netto bosverandering. Het diagram laat geen oorzaak zien.
Bron: Hansen/UMD Global Forest Change (v1.13), boomkroon van minstens 30 % · 22 okt 2026
Mijnbouwgebied in kaart
0 ha
In de gebruikte kaarten is hier geen mijnbouwgebied te zien.
Bron: Cheng et al. 2026 + Maus et al. 2022, waarnemingen 2018–2021
Bosbedekking
95,2 %
Aandeel van het land met boomkroon van minstens 30 % in het jaar 2000.
Bron: Hansen/UMD Global Forest Change (v1.13) · 22 okt 2026
Beschermd gebied
35,9 %
Aandeel van Karakelang dat onder het beschermde gebied "Karakelang Wildlife Reserve" valt. Een beschermd gebied betekent niet dat al het bos intact is.
Bron: Protected Planet (WDPA) x Hansen v1.12 · 17 jul 2026
Scholen en zorg dichtbij
Nog niet geladen
Scholen en zorgpunten zijn voor dit gebied nog niet geladen. We tonen daarom geen getal.
Boven dit regentschap was de gemiddelde NO₂-kolom in sep 2026 0,3 (10¹⁵ moleculen per cm²). Verschil met de omgeving: 0,0; geen teken van lokale verhoging. Kwaliteit D.
Dit is een satellietsignaal (Sentinel-5P) en geen gezondheidsmeting. NO₂ komt ook van verkeer en branden. Kwaliteit A is het best, D het laagst.
Geologie in het kort
Talaud is een opgeheven rug van gesteente zonder actieve vulkanen, in de botsingszone van de Molukkenzee.
- Mélange: een mengsel van blokken peridotiet, serpentijn, gabbro, basalt, schist en marmer in klei.
- Ultramafisch gesteente op Kabaruan: peridotiet, serpentijn, gabbro en basalt.
- Pampini-vulkanieten: breccie, tuf, lava en dioriet.
- Koraalkalksteen en jonge afzettingen langs de kust.
De officiële geologische kaart van Talaud heeft schaal 1:250.000.
Op de officiële kaart staat geen symbool voor een metaalerts en geen apart deel over delfstoffen. De kaart helpt om te bepalen waar je kunt kijken, maar ze meldt geen erts.
Bron: Peta Geologi Lembar Talaud, Sulawesi, Sukamto & Suwarna, 1986 (reprint 1995), Pusat Penelitian dan Pengembangan Geologi (Badan Geologi).
Wat officiële onderzoeken vonden (PSDG 2012)
In 2012 deed de geologische dienst van de overheid (PSDG) een inventarisatie van mineralen op Talaud. Dit vond het onderzoek:
- Blokken mangaan met 27,6 tot 61,6 % mangaan, op Karakelang.
- In 44 monsters rivierzand lag goud tussen 25 en 49 ppb (blokken Karakelang en Kabaruan samen). Dat is minder dan 0,05 gram per ton.
- Ter vergelijking: een goudmijn rekent in grammen per ton; 1 gram per ton is 1.000 ppb.
- Cinnaber, een kwikerts, zat in 21 van de 43 pan-concentraten (zware mineralen uit rivierzand). Het onderzoek leest dit als teken van een mogelijk warmwatersysteem. Dat is een uitleg, geen bewezen voorkomen.
- Gesteente bij oude, met de hand gegraven putten op Salibabu en Kabaruan gaf 1 tot 6 ppb goud. De bron noemt dit niet economisch.
- Eén gesteentemonster in het blok Kabaruan had 2.303 ppm koper en 8.736 ppm zink. Eén monster is geen zone.
De onderzoekers vonden bijna al het gesteente vers, zonder omzetting of mineralisatie. De afwijkingen liggen niet bij elkaar. Ze konden daarom niet vaststellen dat er een anomaliezone is.
ESMI toont de afwijkingenkaart en de monsterplaatsen uit het rapport niet.
Bestuurlijke indeling
Geschiedenis van mijnbouw in Talaud-eilanden
Een tijdlijn met bronnen, zo ver terug als de bronnen reiken. Elk punt noemt zijn bron en hoe zeker het is. Waar iets alleen gemeld of overgeleverd is, staat de beperking erbij.
Vóór 1500
- ca. 33.000–6.000 v.Chr.
Oudste bewoning: Leang Sarru
Leang Sarru, Salibabu
In de rotsschuilplaats Leang Sarru op Salibabu vonden archeologen duizenden stenen werktuigen van chert en schelpresten. De dateringen laten zien dat mensen hier al rond 35.000 jaar geleden kwamen, na een zeereis van meer dan 100 km.
Beperking: Gebruik is waarschijnlijk niet doorlopend; er zijn gaten in de bewoning. Geen metaal.
Bron: Rintaro Ono, Santoso Soegondho and Minoru Yoneda (2009) Changing marine exploitation during Late Pleistocene in northern Wallacea: shell remains from Leang Sarru rockshelter in Talaud Islands · geraadpleegd 24 okt 2026
- ca. 4.000 v.Chr.–1700
Leang Tuwo Mane'e: duizenden jaren gebruikt
Leang Tuwo Mane'e, Arangka'a, Karakelang
De schuilplaats bij Arangka'a werd rond 4000 v.Chr. voor het eerst gebruikt; aardewerk verschijnt rond 2500 v.Chr. Bellwood zag dat de bodem nu 6,5–7 m boven zee ligt en concludeerde dat de kust in 6.000 jaar ongeveer 7 m is opgeheven.
Beperking: De opheffing is een interpretatie van Bellwood op basis van één vindplaats.
Bron: Peter Bellwood (1976) Archaeological research in Minahasa and the Talaud Islands, northeastern Indonesia · geraadpleegd 24 okt 2026
- ca. 100 v.Chr.–500 n.Chr.
Eerste metaal op Talaud
Leang Tuwo Mane'e, Karakelang · koper
In de lagen van de vroege metaaltijd lagen een klein koperen of bronzen belletje, een plaatje en een ring. Het belletje lijkt op een stuk uit de Sa-Huynh-cultuur in Vietnam; volgens Bellwood gebruikte men op Talaud dus al zo'n 2.000 jaar geleden metaal.
Beperking: Metalen voorwerpen bewijzen handel en gebruik, geen lokale ertswinning.
Bron: Peter Bellwood (1976) Archaeological research in Minahasa and the Talaud Islands, northeastern Indonesia · geraadpleegd 24 okt 2026
- ca. 700 n.Chr.–1200
Koper gegoten op Salibabu
Salibabu en Karakelang · koper
In de grafgrot Leang Buidane, 2 km ten noordwesten van Lirung, vond Bellwood 11 koperen of bronzen voorwerpen, een kopere kokerbijl, 4 gietvormen van gebakken klei, 3 stukken ijzer en kralen van carneool en agaat uit India. Een gietvorm is gedateerd op ongeveer 960 jaar geleden. Een tweede grot op Karakelang heeft hetzelfde soort vondsten.
Beperking: Bellwood: de koperen voorwerpen zijn zeker lokaal gegoten, maar het metaal kan ingevoerd schroot zijn. Er is geen lokale koper- of tinmijn bekend.
Bron: Peter Bellwood (1976) Archaeological research in Minahasa and the Talaud Islands, northeastern Indonesia · geraadpleegd 24 okt 2026
- ca. 1000–1600
IJzer en geiten op Kabaruan
Leang Buida, westkust van Kabaruan · ijzer
In de woongrot Leang Buida vonden onderzoekers 14 stukjes ijzer in de bovenste laag, twee scherven handelsaardewerk en veel vis- en schelpresten. Tanden en botten van geiten uit een laag van rond 1000 n.Chr. tonen dat geiten toen al op Talaud waren.
Beperking: Het ijzer is gebruik, geen bewijs van lokaal smelten of ijzererts.
Bron: Rintaro Ono, Sriwigati and Joko Siswanto (2018) Development of marine and terrestrial resource use in the Talaud Islands AD 1000-1800, northern Sulawesi region · geraadpleegd 24 okt 2026
- ca. 1200–1800
Chinees handelsaardewerk en late dorpen
Leang Arandangana (Kabaruan); Bukit Tiwing (Salibabu)
Leang Arandangana op Kabaruan heeft een laag van rond 1200 n.Chr. met Rarangunusa-aardewerk en twee scherven Chinees handelsaardewerk. Bukit Tiwing op Salibabu was bewoond rond 1500–1800 n.Chr. Dit wijst op handelscontacten met de zuidelijke Filipijnen.
Beperking: Arandangana is hier geciteerd via Ono et al. (2018), die Tanudirjo (2001) aanhalen.
Bron: Rintaro Ono, Sriwigati and Joko Siswanto (2018) Development of marine and terrestrial resource use in the Talaud Islands AD 1000-1800, northern Sulawesi region · geraadpleegd 24 okt 2026
- ca. 1365
Udamakatraya en oude eilandnamen
Talaud-eilanden
De regentschapsregering schrijft dat Talaud deel was van Majapahit onder de naam Udamakatraya. Zij noemt ook oude namen: Maleon (Karakelang), Sinduane (Salibabu), Tamarongge (Kabaruan), Batunampato (Nanusa) en Tinonda (Miangas).
Beperking: Overlevering; de koppeling van Udamakatraya (Nagarakertagama, 1365) aan Talaud is niet bewezen.
Bron: Pemerintah Kabupaten Kepulauan Talaud Sejarah Kabupaten Kepulauan Talaud · geraadpleegd 24 okt 2026
1500–1799: Portugezen, Spanjaarden en VOC
- 1521
Pigafetta noemt 'Talaut'
Talaud-eilanden ('Talaut')
Op weg naar de Molukken noemt Antonio Pigafetta, van de vloot van Magellaan, het eiland 'Talaut', vlak voor 6 november 1521. De uitgevers zien dit als een van de Talaud-eilanden. Hij beschrijft het eiland niet.
Beperking: Het goud dat Pigafetta noemt hoort bij Sarangani en Mindanao, niet bij Talaud.
Bron: Antonio Pigafetta; ed. E.H. Blair & J.A. Robertson Primo viaggio intorno al mondo (in: The Philippine Islands 1493-1898, vol. 33) · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1526
Loaísa ziet Miangas
Miangas (Palmas)
Volgens het Palmas-vonnis wijzen verslagen van de Spaanse expeditie van García Jofre de Loaísa erop dat zij het eiland Palmas (Miangas) in oktober 1526 zag. Op kaarten uit de 16e eeuw staat het als 'Ilha das Palmeiras'.
Beperking: Huber oordeelde dat alleen zien geen soevereiniteit geeft.
Bron: Max Huber (sole arbitrator, Permanent Court of Arbitration) (1928) Island of Palmas case (Netherlands/U.S.A.), award of 4 April 1928 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1544
Villalobos en de 'eilanden van Talao'
Talaud-eilanden ('islas de Talao')
Leden van de Spaanse expeditie van Ruy López de Villalobos vonden in 1544 een brief die hen naar de 'eilanden van Talao' stuurde. De uitgevers stellen dat Ortelius (1570) deze eilanden halverwege Mindanao en Halmahera tekent en dat het de Talaud-eilanden zijn.
Beperking: Het verslag noemt de eilanden alleen als bestemming; geen beschrijving van land of bodem.
Bron: E.H. Blair & J.A. Robertson (eds), summarising Santistéban Expedition of Ruy Lopez de Villalobos (in: The Philippine Islands 1493-1898, vol. 2) · geraadpleegd 24 okt 2026
- ca. 1550–1700
Talaud in de invloedssfeer van Ternate
Talaud ('Talaut or Tulour group')
Valentijn telt de 'Talaut- of Tulour-groep' bij de eilanden die onder het sultanaat Ternate vielen. In de praktijk regeerden Sangihe-vorsten (Tabukan, Siau, Taruna, Tagulandang) over de Talaud-dorpen.
Beperking: Een lijst van Ternataanse aanspraken, geen bewijs van direct bestuur.
Bron: E.H. Blair & J.A. Robertson (eds) The Philippine Islands 1493-1898, vol. 17 (note citing Valentijn, Oud en Nieuw Oost-Indiën, Moluccos pp. 3-4) · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1606–1666
Spaanse Franciscanen op 'Miangis'?
Nanusa / Miangas ('Islas Miangis', NE van Karakelang)
Een brief van de Franciscaanse provincie op de Filipijnen stelt dat de 'Islas Miangis' ten noordoosten van Karakelang in 1606 door Spanje zijn genomen. Franciscanen zouden er tot 1666 de zielzorg hebben gehad.
Beperking: Huber zag deze uitspraken als vermoedens, niet als feiten ter plaatse. Waarschijnlijk gaat het om de Nanusa-eilanden.
Bron: Max Huber (sole arbitrator, Permanent Court of Arbitration) (1928) Island of Palmas case (Netherlands/U.S.A.), award of 4 April 1928 · geraadpleegd 24 okt 2026
- ca. 1650–1663
Spaanse beschrijving: arm land, belasting in wortels
Talaud-eilanden ('Talaos')
Een Jezuïetenlijst van 1656 telt ongeveer 11.000 'Talaos' met een christelijk hoofd. Auditeur Francisco de Montemayor y Mansilla noemt vier arme eilanden met kokosnoten, groente, wat rijst en wortels waarmee zij belasting betaalden; zij waren vazallen van Tabukan en Siau, met 800 gedoopte gezinnen.
Beperking: Er wordt geen metaal of mijn genoemd; dat bewijst niet dat er geen delfstoffen waren.
Bron: Francisco Colin; ed. E.H. Blair & J.A. Robertson (1663) Jesuit missions in 1656, from Colin's Labor evangélica (in: The Philippine Islands 1493-1898, vol. 28) · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1670–1677
Jezuïetenmissie op Zuid-Talaud
Kaburuang/Kabaruan en two southern Talaud vorstendommen
Twee kleine vorstendommen op Talaud hingen af van de koning van Siau; daar begon de bekering pas begin jaren 1670. In 1675 kwam er een priesterhuis bij de kerk op Kaburuang. In 1677 eindigde de missie toen het Spaanse garnizoen van Siau capituleerde.
Beperking: Het Spaanse fort Santa Rosa lag op Siau, niet op Talaud.
Bron: Karel Steenbrink (in Aritonang & Steenbrink, A History of Christianity in Indonesia) (2008) Catholic converts in the Moluccas, Minahasa and Sangihe-Talaud, 1512-1680 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1670–1677
Jezuïeten op Lirung
Lirung (Salibabu) en 'Talaut'
Valentijn schrijft dat de jezuïet Hieronymo de Crebueros na Siau 'op het eiland Talaut, of Lirong' woonde. Een protestants kerkverslag van Montanus (1675) beschuldigt pater Emanuel Espanjola ervan dat hij het katholieke geloof op Talaud met het zwaard wilde invoeren.
Beperking: De beschuldiging komt van protestantse tegenstanders; Espanjola ontkende.
Bron: François Valentijn (1724) Oud en Nieuw Oost-Indiën, Deel I (Beschryving der Moluccos) · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1677
VOC-contracten met de Sangihe-vorsten
Talaud-eilanden (afhankelijke eilanden van Tabukan, Siau, Taruna)
Gouverneur Robertus Padtbrugge sloot op 3 november 1677 een contract met de vorst van Tabukan; later volgden contracten in 1697, 1720, 1758 en 1828. De vorst kreeg zijn land als leen van de VOC, mocht geen Spanjaarden toelaten en alleen het gereformeerde geloof dulden. Zo kwamen ook de Talaud-dorpen van deze vorsten onder de VOC.
Beperking: De contracten zijn gesloten op Sangihe; Talaud viel er indirect onder via de vorsten.
Bron: Max Huber (sole arbitrator, Permanent Court of Arbitration) (1928) Island of Palmas case (Netherlands/U.S.A.), award of 4 April 1928 · geraadpleegd 24 okt 2026
- ca. 1680–1724
Valentijn beschrijft de 'Talautse eilanden'
Karkelang (Karakelang), Kabroewang (Kabaruan), Lirong (Salibabu), Noessa (Nanusa)
Valentijn geeft een kaart en beschrijving van vier Talaud-eilanden: Noessa, Karkelang, Lirong en Kabroewang. Karkelang had tien dorpen onder Tabukan en Tagulandang, met bergen in het zuidoosten. Kabroewang viel onder de koning van Siau, had ongeveer 1.000 inwoners en 300 strijders, en was arm: alleen kokosnoten, olie en wortels, en gedroogde haai als voedsel.
Beperking: Valentijn noemt voor Talaud geen metaal of mijn; zijn gegevens komen uit VOC-stukken, niet uit eigen bezoek.
Bron: François Valentijn (1724) Oud en Nieuw Oost-Indiën, Deel I (Beschryving der Moluccos) · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1686–1697
Dampier: 'goud en kruidnagel' op Meangis
Miangas ('Meangis') · goud
William Dampier schreef dat de 'Meangis'-eilanden rijk waren aan goud en kruidnagel. Hij had dit van prins Jeoly, die zei dat hij daar geboren was. Wichmann (1899) toont dat Meangis hetzelfde eiland is als Miangas.
Beperking: Tweedehands verhaal. Wichmann noemt Jeoly's informatie onjuist; geen enkel later bericht bevestigt goud op Miangas.
Bron: A. Wichmann (1899) Die Insel Miangas · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1689–1695
Protestantse visitaties en honger op Kabroewang
Towadebale en Manenare (Kabaruan); Lirung; Karkelang; Noenoessa
Predikant Gellius Cammiga strandde bijna op Talaud en moest in het dorp Towadebale op Kabroewang dagen leven van bladeren, omdat er niets te eten was. De inwoners van Lirong vroegen christen te worden als de koning van Tabukan dat toestond. Bij een latere visitatie telde men nog maar 30 christenen, 3 op Noenoessa en 10 op Karkelang.
Beperking: Het jaar van de latere telling is in de OCR onleesbaar (waarschijnlijk 1695); de plaats van de 30 christenen is niet helemaal duidelijk.
Bron: François Valentijn (1724) Oud en Nieuw Oost-Indiën, Deel I (Beschryving der Moluccos) · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1700–1706
VOC-schepen bij Miangas
Miangas ('Meangis', 'Mayages'); Nanusa; Kakorotan
In november en december 1700 zagen de VOC-schepen De Bye, Larycque en De Peer een eiland waar de bewoners de VOC-vlag hesen; de Larycque landde op 9–10 december. De bewoners toonden een (later verloren) stuk uit 1681 van koning Marcus Lalero van Tabukan. In 1701 golden regels van Tabukan ook voor 'Nanusa en Meamgy', en in 1706 noemde de gouverneur Miangas samen met Kakorotan.
Beperking: Huber achtte het zeer waarschijnlijk, maar niet zeker, dat het eiland van 1700 Miangas was.
Bron: Max Huber (sole arbitrator, Permanent Court of Arbitration) (1928) Island of Palmas case (Netherlands/U.S.A.), award of 4 April 1928 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1726–1857
Miangas gaat van Tabukan naar Taruna
Miangas ('Melangis') en Nanusa
In 1726 besliste de gouverneur van Ternate over 80 'Talauers' van Miangas die in Taruna waren aangekomen: waren zij onderdanen van Taruna of van Tabukan? Een rapport van 1825 rekent het 'ver afgelegen eiland Melangis' nog tot Tabukan; in december 1857 horen de Nanusa-eilanden en Melangis bij Taruna.
Bron: Max Huber (sole arbitrator, Permanent Court of Arbitration) (1928) Island of Palmas case (Netherlands/U.S.A.), award of 4 April 1928 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1775
Thomas Forrest in de haven van Lirung
Lirung ('Leron') haven, Salibabu
De Britse kapitein Thomas Forrest voer tussen Kabaruan en Salibabu de haven Leron (Lirung) binnen onder Nederlandse vlag en bezocht twee radja's op Salibabu en kocht bonen, zoete aardappels, rijst en geiten tegen katoen. Salibabu was in oorlog met Kabaruan; hij zag een pas afgehakt hoofd aan een boom. Hij noemt de eilanden goed bebouwd en rijk aan mensen en voedsel.
Beperking: Kort bezoek; geen opmerkingen over metalen of delfstoffen.
Bron: Thomas Forrest (1780) A Voyage to New Guinea and the Moluccas, from Balambangan, 1774-1776 · geraadpleegd 24 okt 2026
1800–1941: koloniale tijd
- 1825
Regeringscommissaris Van Delden noemt Melangies
Miangas ('Melangies'), NE van the Nanusa eilanden
A.J. van Delden ging in 1825 als regeringscommissaris naar de Sangi- en Talaud-eilanden. Hij meldde dat bij de Nanusa-eilanden een goed bevolkt eiland Melangies lag dat onder het rijk Tabukan viel.
Beperking: Alleen bekend via Wichmann (1899), die 'De Talautsche Eilanden' (Indisch Magazijn 1844) citeert; origineel niet ingezien.
Bron: A. Wichmann (1899) Die Insel Miangas · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1857
Rapport van de resident over Talaud
Talaud-eilanden ('Talauer-eilanden'), Karakelang
De resident van Manado schreef op 12 augustus 1857 een uitgebreid rapport over het bestuur en de dorpen (negorijen) van de Talaud-eilanden. Volgens dit rapport hadden de radja's van Tabukan de Talaud-eilanden (Karakelang) al lang vóór de komst van de Nederlanders veroverd.
Beperking: Bekend via het Palmas-vonnis; het originele rapport is niet ingezien.
Bron: Max Huber (sole arbitrator, Permanent Court of Arbitration) (1928) Island of Palmas case (Netherlands/U.S.A.), award of 4 April 1928 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1859–1888
Begin van de protestantse zending
Salibabu, Karakelang, Kabaruan
Vier Duitse 'zendeling-werklieden' van het comité van Otto Gerhard Heldring kwamen op 1 oktober 1859 aan in Lirung; deze dag is nu de Dag van de Evangelieverkondiging in Talaud. A.C. van Essen werkte op Salibabu, W. Richter en C.F.W. Tauffmann op Karakelang (Richter later in Beo) en P. Gunther op Kabaruan (Mangarang).
Beperking: Secundaire bron (lokale historicus, steunt op Brilman 1938); de persoonsdossiers liggen in Het Utrechts Archief.
Bron: Adrianus Kojongian (Barta1) (2020) Sejarah Kekristenan di Kepulauan Talaud (Bagian 2) · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1885
Hickson reist mee met de resident
Salibabu, Karakelang, Nanusa
Natuuronderzoeker Sydney Hickson voer in november 1885 mee met het regeringsstoomschip 'Ternate'. In Lirung zag hij een Chinese winkel die doek, ijzer, gereedschap en aardewerk ruilde tegen producten, en hij sprak een lokale radja op Karakelang. Op Karaton (Nanusa) vond hij oud koraalrif 8–9 voet boven het riflevel en concludeerde dat de Talaud-eilanden langzaam omhoog komen.
Beperking: Het jaar volgt uit de weekdagen in de tekst (november 1885).
Bron: Sydney J. Hickson (1889) A Naturalist in North Celebes: a narrative of travels in Minahassa, the Sangir and Talaut Islands · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1885
Beo: epidemie en 'houten tijdperk'
Beo, Karakelang · ijzer
In Beo hoorde Hickson dat van bijna 9.000 mensen in de omgeving er binnen enkele maanden 3.000 waren gestorven; ook de radja was dood. Hij bezocht de oude zendeling Richter. Hickson schreef dat de Talaudezen in een 'houten tijdperk' leefden: speren en schilden van hout, omdat er 'geen ijzer en geen koper' was.
Beperking: Dit gaat over materiële cultuur, niet over geologie; archeologie toont juist oud metaalgebruik. Een lokale historicus geeft 25 mei 1885 als sterfdatum van Richter, wat botst met Hickson.
Bron: Sydney J. Hickson (1889) A Naturalist in North Celebes: a narrative of travels in Minahassa, the Sangir and Talaut Islands · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1885–1889
Contract met Taruna en hoofdgeld
Nanusa eilanden en Miangas
Het contract van 1885 met Taruna omvatte ook de Nanusa-eilanden. De oude schatting in matten, rijst en andere goederen werd vervangen door een hoofdgeld van 1 gulden per man boven de 18 jaar. Een tabel van 15 september 1889 telt in het djoegoeschap Nanusa 88 belastingplichtigen voor 'Menagasa' (Miangas).
Bron: Max Huber (sole arbitrator, Permanent Court of Arbitration) (1928) Island of Palmas case (Netherlands/U.S.A.), award of 4 April 1928 · geraadpleegd 24 okt 2026
- ca. 1888–1900
Verhaal van een begraven gouden stoel
Damau, Kabaruan · goud
Volgens een verhaal dat de jezuïet A.J. van Aernsbergen in de jaren 1920 op Kabaruan hoorde, stond bij Damau ooit een Spaans klooster waar een schat zou liggen. Posthouder J.E. Leidelmeijer zou er hebben gegraven, maar vond geen gouden stoel of ivoor.
Beperking: Overlevering via een lokale historicus; geen bewijs van een klooster, schat of goudwinning.
Bron: Adrianus Kojongian (2018) Jelajah Sejarah Manado: Kepulauan Talaud Tempo Dulu (3) · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1895–1896
Eerste ambtelijke bezoeken en wapenschilden
Miangas; Karaton (Karatung, Nanusa)
In november 1895 bezocht de resident van Manado Miangas; volgens de bewoners was er nog nooit een schip of Europeaan geweest. Op 2 november 1896 kreeg het hoofd van Karaton een Nederlands wapenschild, en op 4 november 1896 de kapitein-laut van Miangas.
Bron: Max Huber (sole arbitrator, Permanent Court of Arbitration) (1928) Island of Palmas case (Netherlands/U.S.A.), award of 4 April 1928 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1896
Posthouder in Lirung
Lirung, Salibabu
Met koninklijke machtiging kreeg het bestuur van de Talauer-eilanden een posthouder met standplaats Liroeng (Salibaboe), voor 200 gulden per maand. J.E. Leidelmeijer was al sinds 1888 tijdelijk posthouder op de Talaud-eilanden.
Bron: Bataviaasch Nieuwsblad (1896) Nederlandsch-Indië, Batavia 1 April 1896 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1898
Erfpacht op Kabaruan om goud te winnen
Kaboeroean (Kabaruan) · goud
De commandant van de Edi sloot met het radjaschap Siau een contract voor 75 jaar erfpacht over een deel van Kaboeroean, voor 15 cent per bouw per jaar. Hij wilde er goud winnen, omdat hij dacht dat er goud was door de 'goud-houdende steenen'. De Sumatra-Courant herhaalde het bericht op 17 november 1898.
Beperking: Geen analyse, locatie, mijnwerk of productie bekend; de tweede krant herhaalt hetzelfde bericht.
Bron: De Locomotief (correspondent) (1898) Van Menado · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1898
Talaudezen in de goudmijn Totok
Talaud-eilanden (herkomst van arbeiders) · goud
Het Koloniaal Verslag van 1899 meldt dat de Mijnbouwmaatschappij Totok, met een goudconcessie in de Minahasa, ongeveer 225 arbeiders had, deels van de Talaud-eilanden. De mannen van Talaud waren niet aan mijnwerk gewend. Bij een exploratiemaatschappij deserteerden koelies van Java en Talaud.
Beperking: De mijnen lagen in de Minahasa, niet op Talaud. Het zegt niets over erts op Talaud zelf.
Bron: Minister van Koloniën (1899) Koloniaal verslag van 1899, Bijlage C · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1898
Oorlogsschip Edi patrouilleert
Talaud-eilanden; Miangas
Tijdens de Spaans-Amerikaanse Oorlog kreeg Hr.Ms. Edi op 13 mei 1898 opdracht om de Sangi- en Talaud-eilanden te bewaken en de neutraliteit te handhaven. Het schip bezocht Miangas in juni en september 1898 en meldde dat de bewoners hun belasting betaalden en dat het wapenschild er nog hing.
Bron: Max Huber (sole arbitrator, Permanent Court of Arbitration) (1928) Island of Palmas case (Netherlands/U.S.A.), award of 4 April 1928 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1898–1899
Talaudezen als mijnarbeiders gezocht
Talaud-eilanden (herkomst van arbeiders)
Een regeling van juli 1898 stond toe dat inwoners van de Sangi- en Talaud-eilanden als contractarbeiders voor land- of mijnbouw in de residentie Menado werden geworven. In 1899 schreef een goudmijnmaatschappij in Kwandang–Sumalata dat zij koelies van de Sangi- en Talaud-eilanden probeerde aan te voeren.
Beperking: De mijnen lagen op het vasteland (Gorontalo), niet op Talaud; aantallen Talaudse arbeiders zijn niet bekend.
Bron: Bataviaasch Nieuwsblad (1898) Nederlandsch-Indië, Batavia 13 Juli 1898 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1899
Siboga-expeditie: de 'concessiewoede' bereikt Kabaruan
Lirung (Salibabu); Kaboeroean (Kabaruan)
De Siboga lag van 23 tot 27 juli 1899 bij Beo en Lirung. Op 27 juli beklom men de hoogste top van Salibabu voor geologisch onderzoek. De krantenbrief schrijft dat de drang om concessies aan te vragen 'reeds' tot Kaboeroean was doorgedrongen.
Beperking: Geen naam, delfstof of terrein genoemd. Het geologisch resultaat van Salibabu is niet gevonden in Weber (1902).
Bron: Bataviaasch Nieuwsblad (1899) De Siboga-expeditie. Molukken, Augustus · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1899–1902
Nieuwe contracten: mijnbouwrecht naar het Gouvernement
Talaud-eilanden (via de Sangi-vorsten)
In november 1899 kregen de vijf Sangi-landschappen nieuwe politieke contracten. Het recht om opsporingsvergunningen en mijnconcessies te geven ging van de radja's naar het Gouvernement. De Talaud-eilanden bestonden toen alleen uit onderhoorigheden van deze landschappen; zo hoorden twee dorpen op Karakelang bij Tagoelandang.
Beperking: Dit is een rechtsregel, geen vondst. Dat de erfpacht van 1898 op Kaboeroean hierdoor verviel, is een afleiding.
Bron: Tweede Kamer (1902) Overeenkomsten met Inlandsche Vorsten in den Oost-Indischen Archipel (Nota van Toelichting) · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1902
Mijnbouwaanvragen voor Karakelang afgewezen
Karakelang
Het Bataviaasch Nieuwsblad meldde dat de verzoeken van S.W.B. Hijde en G. de Kruijff van Dorssen om mijnbouwkundige opsporingen op het eiland Karakelang waren afgewezen. Het is de eerste gevonden mijnbouwaanvraag die Karakelang bij naam noemt.
Beperking: Het bericht noemt geen delfstof en geen reden voor de afwijzing.
Bron: Bataviaasch Nieuwsblad (1902) Nederlandsch-Indië, Batavia 16 Augustus 1902 (Mijnbouw) · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1902
Sangi-landschappen opengesteld voor mijnbouw
Kabaruan, Nanusa en Miangas (via de Sangi-vorsten)
De Javasche Courant van 4 april 1902 maakte bekend dat de regering geen bezwaar had tegen particuliere mijnbouwkundige opsporingen in Siauw, Kandhar-Taroena, Nanganitoe, Taboekan en Tagoelandang (Sangi- en Talauer-eilanden). Deze landschappen hadden bezittingen op Talaud: Siau op Kabaruan, Kandhar-Taruna op Nanusa en Miangas.
Beperking: Het bericht noemt geen Talaud-eiland; niet gebruiken als bewijs dat Talaud werd opengesteld of ontgonnen.
Bron: Het Vaderland (citing Javasche Courant 4-4-1902) (1902) Mijnbouw · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1903
Opsporingsvergunning voor drie terreinen op Karakelang
Karakelang (afdeeling Sangi- en Talauer-eilanden)
De verzoeken van J. Bosman om mijnbouwkundige opsporingen te doen op drie terreinen op het eiland Karakelang werden toegewezen. Dit is de eerste gevonden toegekende opsporingsvergunning op Talaud.
Beperking: Delfstof, ligging en resultaat zijn onbekend; zie Jaarboek van het Mijnwezen en Javasche Courant 1903.
Bron: Bataviaasch Nieuwsblad (1903) Nederlandsch-Indië, Batavia 31 Maart 1903 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1904–1936
Vloedgolf en aardbeving
Talaud-eilanden
In oktober 1904 meldde een telegram dat een vloedgolf grote schade had aangericht op de Talaut-eilanden; er ging een stoomschip heen. Bij de aardschokken van 1 april 1936 stortten op Talaud 127 huizen in en raakten zeven mensen gewond.
Beperking: Korte persberichten; plaatsen op de eilanden worden niet genoemd.
Bron: Arnhemsche Courant (1904) Koloniën (Batavia, 25 October) · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1906
Generaal Wood op Miangas
Miangas (Palmas)
Generaal Leonard Wood, gouverneur van de Moro-provincie, bezocht op 21 januari 1906 Miangas en zag tot zijn verrassing de Nederlandse vlag op het strand. Dit bezoek leidde tot het geschil tussen de Verenigde Staten en Nederland.
Bron: Max Huber (sole arbitrator, Permanent Court of Arbitration) (1928) Island of Palmas case (Netherlands/U.S.A.), award of 4 April 1928 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1912
Sangi-vorsten staan Talaud af
Mengarang, Kaboeroean en Todoeale (Kabaruan); djogoegoeschappen on the Talaud en Nanusa eilanden
In 1912 deden de zelfbesturen op de Sangi-eilanden afstand van hun rechten op de djogoegoeschappen op de Talaud- en Nanusa-eilanden. Siau verklaarde op 6 mei 1912 in Oeloe dat het Mengarang, Kaboeroean en Todoeale aan het Gouvernement afstond.
Beperking: Een krant van 1933 noemt Kaboeroean nog een djoegoegoeschap van Siau; dat lijkt verouderd, maar is niet gecontroleerd.
Bron: Tweede Kamer (1914) Overeenkomsten met inlandsche zelfbestuurders in Nederlandsch-Indië · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1912
'Geen belangrijke delfstoffen bekend'
Talaud-eilanden
Een overzichtsartikel schreef dat over de geologie van de Sangi- en Talaud-eilanden nog weinig bekend was; behalve zwavel en een soort pijpaarde (gebruikt als witkalk) waren er geen belangrijke delfstoffen bekend. Talaud had 18.992 inwoners; enkele Europeanen hadden vergunning voor houtverkoop op Talaud.
Beperking: De uitspraak over delfstoffen geldt voor beide groepen samen; zwavel komt van de vulkanen op Sangihe.
Bron: Tijdschrift voor economische geographie (anonymous) (1912) De Sangi- en Talaud-eilanden · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1913
Koortsepidemie op Talaud
Karakelang, Kaboeroean, Salibaboe
In de onderafdeling Talaud-eilanden daalde het aantal koortsgevallen van 2.472 naar ongeveer 1.200 in een maand, en het aantal doden van 166 naar 39. De meeste gevallen waren op Salibaboe; op Karakelang en Kaboeroean nam de ziekte af, mogelijk door kinine en regen.
Beperking: Het bericht bevestigt ook dat Kaboeroean het huidige Kabaruan is (onder Talaud).
Bron: Bataviaasch Nieuwsblad (1913) Nederlandsch-Indië, Batavia 18 Augustus · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1914–1920
Bataafsche Petroleum Maatschappij vraagt opsporing op Karakelang
Karakelang
De resident van Manado maakte op 20 december 1920 bekend dat de Bataafsche Petroleum Maatschappij (BPM) op 17 januari 1914 vergunning had gevraagd voor mijnbouwkundige opsporingen op Karakelang. Een krant gebruikte het als voorbeeld van trage ambtenarij.
Beperking: BPM was een oliemaatschappij, maar het bericht noemt de delfstof niet; de uitkomst van het verzoek is onbekend.
Bron: Deli Courant (1921) Grapjes en snapjes · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1921–1928
Roothaan: eerste geologische kaart van Talaud
Talaud en Nanusa eilanden
BPM-geoloog H.Ph. Roothaan deed in 1921 veldwerk en publiceerde een 'Geologische en petrografische schets der Talaud- en Nanoesa-eilanden' met een kaart 1:200.000 in het Jaarboek van het Mijnwezen. Hij beschrijft een kern van vooral gabbro en peridotiet, met een dun dek van radiolariet-chert, breccie, zandsteen en mergel.
Beperking: Inhoud bekend via de samenvatting van Van Gorsel; het origineel (Verhandelingen II, pp. 174-220) is niet ingezien.
Bron: J.T. van Gorsel Bibliography of the Geology of Indonesia and Surrounding Areas, VI. North Moluccas (entry Roothaan 1928) · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1925–1939
Gesteente van Talaud chemisch ingedeeld
Talaud-eilanden
Een overzicht in Geologie & Mijnbouw (1939) zegt dat Roothaan de gesteenten van Talaud onderzocht. Volgens hem horen ze tot de 'pacifische' reeks, met een zwakke 'mediterrane' inslag.
Beperking: Petrologische indeling, geen ertsvondst. Roothaans eigen tekst (Jaarboek Mijnwezen 54) is niet ingezien.
Bron: Geologisch-Mijnbouwkundig Genootschap (1939) Geologie & Mijnbouw 1 (1939) nr. 3 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1926
Lam: een serpentijnberg en arme grond
Karakelang, Salibabu, Nanusa
Botanicus H.J. Lam onderzocht de flora van Karakelang, Salibabu en de Nanusa-eilanden. Hij schreef dat een berg op Karakelang uit serpentijn bestaat en daardoor een heel andere flora heeft; elders komt dieptegesteente alleen in rivierbeddingen aan de oppervlakte. De grond was arm: kopra was bijna het enige exportproduct, de sprinkhaan deed veel schade en Talaud had ongeveer 20.000 inwoners.
Beperking: Botanisch verslag; geen onderzoek naar ertsen.
Bron: H.J. Lam (in Bataviaasch Nieuwsblad) (1926) Vegetatie der Talaud-eilanden · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1927
Talaud als eigen landschap en onderafdeling
Beo en Lirung; onderafdeeling Talaud-eilanden
De Regeeringsalmanak van 1927 noemt de onderafdeling Talaud-eilanden met een lokale bestuurder van het landschap. Er was een inheemse rechtbank in Beo voor het landschap Talaud-eilanden. De zending had posten in Lirung (Salibabu) en op Karakelang.
Beperking: Administratieve lijst; geen mijnbouw. OCR van de almanak is rommelig.
Bron: Landsdrukkerij (1927) Regerings-almanak voor Nederlandsch-Indië 1927 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1928
Palmas-vonnis: Miangas is Nederlands
Miangas (Palmas)
Arbiter Max Huber van het Permanent Hof van Arbitrage besliste op 4 april 1928 dat het eiland Palmas (Miangas) volledig deel was van Nederlands grondgebied. Doorslaggevend was het vreedzame en voortdurende gezag via de Sangihe-vorsten, niet de Spaanse ontdekking.
Bron: Max Huber (sole arbitrator, Permanent Court of Arbitration) (1928) Island of Palmas case (Netherlands/U.S.A.), award of 4 April 1928 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1929–1938
Snellius-expeditie: jong opgeheven koraal
bij Mahammale, Talaud
Geoloog Ph.H. Kuenen van de Snellius-expeditie verzamelde koralen uit opgeheven mariene mergel bij Mahammale. Umbgrove (1938) vond 15 soorten die allemaal nog leven; de laag is dus jong (Pleistoceen tot Holoceen).
Beperking: Het eiland van Mahammale wordt in de samenvatting niet genoemd.
Bron: J.H.F. Umbgrove (1938) Corals from an elevated marl of Talaud (East Indies) · geraadpleegd 24 okt 2026
1942–1998: oorlog, onafhankelijkheid en Nieuwe Orde
- 1942–1945
Japanse bezetting
Talaud-eilanden; Beo baai (Karakelang)
Japan bezette de Talaud-eilanden vanaf begin 1942 tot de capitulatie in 1945. Een Nederlandse journalist schreef in 1954 dat Japan een garnizoen van ongeveer 3.000 man op Talaud legde en de baai van Beo als vlootsteunpunt gebruikte. Een krant meldde in 1946 dat de Japanners tijdens de bezetting de radja's van de Sangi- en Talaud-eilanden hadden onthoofd.
Beperking: Persberichten zonder archiefbewijs; aantallen en de executies moeten in Japanse en NEFIS-archieven worden gecontroleerd.
Bron: De Nieuwsgier (1954) Beo · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1944
Geplande Amerikaanse landing op Talaud geschrapt
Talaud-eilanden
Generaal MacArthur plande op 23 juli 1944 een landing op de Talaud-eilanden op 15 oktober 1944, om er vliegvelden aan te leggen tussen Morotai en Mindanao. Op 15 september 1944 werd die operatie geschrapt; Leyte werd vervroegd naar 20 oktober en Talaud werd alleen vanuit de lucht en zee aangevallen.
Bron: W.F. Craven & J.L. Cate (eds) (1953) The Army Air Forces in World War II, vol. V, chapter 10 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1944
Bombardementen op Beo
Beo, Karakelang
Op 20 augustus 1944 vielen Amerikaanse B-25's het gebied rond Beo aan om luchtfoto's te kunnen maken; er verschenen maar twee Japanse jagers. Later in 1944 trof een carrier-groep de Talaud-eilanden. Volgens een journalist in 1954 bleef in Beo bijna geen huis staan, alleen de kerk deels.
Beperking: De verwoesting van Beo komt uit een krantenartikel uit 1954.
Bron: W.F. Craven & J.L. Cate (eds) (1953) The Army Air Forces in World War II, vol. V, chapter 10 · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1945–1947
Australische piloten gefusilleerd
bij Karakelang en Maroh; Beo
Drie piloten van No. 80 Squadron RAAF maakten op 13 januari 1945 een noodlanding op zee bij Karakelang en Maroh, werden gevangen genomen en in maart 1945 door Japanse troepen gedood. Een RAAF-zoekteam vond op 21 februari 1947 hun resten in Beo; zij werden begraven op de oorlogsbegraafplaats van Ambon.
Beperking: Secundaire website; te controleren in Australische archieven (NAA, AWM).
Bron: Pacific Wrecks Talaud Island Group (Talaud Islands), North Sulawesi Province, Indonesia · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1954
President Soekarno in Beo
Beo, Karakelang
President Soekarno bezocht Talaud, 'het noordelijkste eiland van Indonesië'; de hoofdplaats Beo met ongeveer duizend inwoners was versierd en koren zongen. Een andere journalist schreef dat Beo vóór de oorlog de zetel van een controleur was en na de bombardementen herbouwd werd met houten en bamboe huizen.
Bron: Algemeen Indisch Dagblad: de Preangerbode (P.I.-Aneta) (1954) President op eiland Talaud · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1958
Permesta: regeringstroepen bezetten Talaud
Talaud-eilanden
Tijdens de Permesta-opstand meldde het Indonesische leger dat regeringstroepen op 21 mei 1958 de eilandgroepen Sangi en Talaud zonder verzet hadden bezet. Daardoor verloren de opstandelingen een schakel met de Filipijnen en een rijke bron van inkomsten: kopra.
Beperking: Legercommuniqué via persbureaus; geen details per eiland.
Bron: Winschoter Courant (1958) Opstandelingenleiders gearresteerd op Celebes en Borneo · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1959
Regentschap Sangihe en Talaud
Talaud-eilanden (bestuurd vanuit Sangihe)
Wet nr. 29 van 1959 vormde de Daerah Tingkat II Kepulauan Sangihe dan Talaud, met het bestuur in Tahuna op Sangihe. Talaud bleef zo tot 2002 bestuurlijk verbonden met Sangihe.
Bron: Republik Indonesia (1959) UU No. 29 Tahun 1959 tentang Pembentukan Daerah Tingkat II di Sulawesi · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1976–1995
Moderne geologische kartering
Karakelang, Salibabu, Kabaruan, Nanusa
Indonesische en Amerikaanse geologen (Sukamto, Suwarna, Moore en anderen) beschreven Talaud als een niet-vulkanische buitenboog met mélange en ofioliet (serpentiniet, gabbro, basalt, chert). Het Talaud-blok is sinds het Plioceen meer dan 2.000 m opgeheven. Het kaartblad Talaud 1:250.000 verscheen in 1986 en 1995.
Beperking: Geologische context, geen ertsvondst.
Bron: G.F. Moore, D. Kadarisman, C.A. Evans & J.W. Hawkins (1981) Geology of the Talaud Islands, Molucca Sea collision zone, northeast Indonesia · geraadpleegd 24 okt 2026
- 1997–2013
Goud-Kontrak Karya op Noord-Karakelang
Karakelang (noordelijk deel) · goud
Een districtstabel uit 2012 noemt een Kontrak Karya voor goud van PT Tambang Mas Sangihe over 40.080 ha in 'Karakelang bagian utara', in de fase exploratie, van 1997 tot 2013. Het contract van 1997 gold voor het toenmalige regentschap Sangihe Talaud; het huidige gebied ligt alleen op Sangihe.
Beperking: Secundaire bron (studentenrapport); grenzen en exploratiedata niet gezien.
Bron: Y. Sahabat (2017) Potensi dan persebaran mineral non logam dan logam Kabupaten Talaud (table Dinas Kehutanan, Pertambangan dan Energi Kab. Kepulauan Talaud 2012) · geraadpleegd 24 okt 2026
Vanaf 1999: decentralisatie en nu
- 2002
Eigen regentschap Talaud
Kabupaten Kepulauan Talaud (Melonguane)
Wet nr. 8 van 2002 (10 april 2002) maakte Talaud los van Sangihe als Kabupaten Kepulauan Talaud, met zeven kecamatan. Het regentschap werd op 2 juli 2002 ingehuldigd; hoofdstad is Melonguane.
Bron: Republik Indonesia (2002) UU No. 8 Tahun 2002 tentang Pembentukan Kabupaten Kepulauan Talaud di Provinsi Sulawesi Utara · geraadpleegd 24 okt 2026
- 2008–2016
Wetenschappelijk onderzoek naar ijzerzand
West Karakelang · ijzerzand
Studies van LIPI en het Indonesische mariene geologie-instituut vonden magnetiet, rutiel, zirkoon en olivijn in strandzand, en magnetietrijke strandafzettingen aan de westkust van Karakelang. Rivieren voeren een deel aan; opheffing verschuift het zand naar ondiepe banken.
Beperking: Op één strand is de rivierbijdrage zeer klein; geen economische hulpbron vastgesteld.
Bron: M.A. Mustafa, D. Setiady & U. Kamiludin (2016) Keterdapatan pasirbesi di Pantai Beo dan sekitarnya · geraadpleegd 24 okt 2026
- 2010–2011
Vergunningen voor ijzerzand en mangaan
Melonguane gebied en Karakelang · ijzerzand
Dezelfde districtstabel noemt rond 2010 een ijzerzand-IUP van 1.792 ha bij Melonguane en een mangaanblok van 3.750 ha op Karakelang. In november 2011 meldde ANTARA, met een provinciale ambtenaar, een 'potentie' van ongeveer 715.250 ton ijzerzand in Talaud.
Beperking: Geen coördinaten, gehalten of resourceklasse; niet bekend of er ooit gewonnen is.
Bron: Y. Sahabat (2017) Potensi bahan galian pasir besi Kab. Talaud · geraadpleegd 24 okt 2026
- 2012
Overheidsinventarisatie van mineralen (PSDG)
Karakelang, Kabaruan, Salibabu · goud
Het Pusat Sumber Daya Geologi vond in 44 riviersedimenten 25–49 ppb goud, cinnaber in 21 van 43 pankoncentraten, en mangaanblokken met 27,60–61,64 % Mn op Karakelang. Gesteente bij oude artisanale goudputten op Salibabu en Kabaruan gaf maar 1–6 ppb goud, wat PSDG 'niet economisch' noemt.
Beperking: De bron is tegenstrijdig over het eiland van de oude putten (Salibabu of Kabaruan); de anomalieën vormen geen samenhangende zone.
Bron: R.M. Faisal & I. Muksin (2012) Inventarisasi Mineral di Kabupaten Kepulauan Talaud Provinsi Sulawesi Utara · geraadpleegd 24 okt 2026
- 2016
Mane'e en de zeesluiting e'ha
Kakorotan, Intata en Malo (Nanusa)
Op Kakorotan en Intata vangt de gemeenschap eens per jaar samen vis met lange lijnen van jonge palmbladeren (mane'e). Daarvoor geldt een periode e'ha waarin men op zee en land niets mag oogsten; een studie uit 2016 noemt één jaar.
Beperking: Levende overlevering; ouderdom niet gedocumenteerd. Populaire bronnen koppelen het ontstaan aan een tsunami in 1628 (niet bevestigd).
Bron: Merlin Laira (2016) Upacara Mane'e pada Masyarakat Kakorotan Kecamatan Nanusa Kabupaten Kepulauan Talaud · geraadpleegd 24 okt 2026
- 2024
Enige mijnbouwgebied: een steengroeve van 1,5 ha
Beo Selatan district, Karakelang
Het ESDM-register noemt een WIUP van 1,5 ha voor 'batu gunung quarry besar' in het district Beo Selatan, met status 'pencadangan' en ingangsdatum 19 augustus 2024. Volgens de ESMI-review van 2026 is dit het enige mijnbouwgebied in Talaud; er is geen goud-WPR en geen metaalvergunning.
Beperking: Reservering, geen bewijs van actieve winning.
Bron: ESMI Mining Intelligence (2026) Talaud integrated mineral and environment intelligence, §12.2 (ESDM WIUP record) · geraadpleegd 24 okt 2026
Eerst meten: zo werkt ESMI hier
ESMI werkt op Talaud samen met de overheid van Talaud aan een meetprogramma. Het uitgangspunt is: eerst meten, dan pas beslissen. Op deze pagina staan geen plaatsen of coördinaten van onderzoek.
- Eerst de basis vastleggenVoordat er iets wordt verstoord, meten we water, bodem, bos en dieren. Zo weet je later wat er veranderd is.
- Veld-XRF is alleen een eerste blikDe handscanner (XRF) laat ruwweg zien welke elementen erin zitten. Voor goud is hij niet gevoelig genoeg en hij bewijst niets.
- Bevestigen in een erkend laboratoriumPas als een erkend lab met kwaliteitscontrole (QA/QC) hetzelfde uitkomt, noemen we een resultaat betrouwbaar.
- Beschermde natuur en nesten mijdenWe blijven uit beschermde gebieden en laten nesten, slaapplaatsen en kritieke leefgebieden met rust.
- Samen met de overheidToestemming van de overheid en de gemeenschap komt voor elke stap in het veld.
- Herstel hoort erbijWaar de bodem toch wordt verstoord, herstellen we meteen: POCO (herstel met planten en microben) op elke verstoorde plek, herplanten en herstel van soorten.
Een signaal is geen bewijs. Een meting van ESMI is geen vondst, geen voorraad en geen waarde.
Nog niet onderzocht
7 kleinere eilanden, de Nanusa-eilanden, zijn nog niet onderzocht.
- Marampit 15 km²
- Karatung 7,6 km²
- Mangupun 2,1 km²
- Mallo 1,6 km²
- Garat 1,4 km²
- Kakorotan 0,6 km²
- Intata 0,3 km²
Voor deze eilanden hebben we geen gegevens. Dat betekent niet dat het er schoon, veilig of arm aan delfstoffen is. Het betekent alleen: onbekend. Zonder onderzoek zeggen we niets over kansen of risico.
Bronnen en methode
Elk getal op deze pagina heeft een bron en een datum. Hieronder staan alle bronnen met licentie.
| Wat | Bron | Datum | Licentie |
|---|---|---|---|
| Vergunningen | ESDM MODI / Geoportal ESDM | 21 okt 2026 | Open overheidsdata |
| Mijnbouwgebied | Cheng et al. 2026 + Maus et al. 2022 | 2018–2021 | CC BY 4.0 |
| Bosverlies en bosbedekking | Hansen/UMD Global Forest Change (v1.13) | 22 okt 2026 | CC BY 4.0 |
| Stikstofdioxide | Copernicus Sentinel-5P TROPOMI NO2 | 20 okt 2026 | Copernicus, vrij gebruik |
| Grenzen | BPS / OCHA COD-AB 2020 | 2020 | CC BY 3.0 IGO |
| Soorten | GBIF-waarnemingen van dieren met IUCN Rode Lijst via GBIF (17 juli 2026); Riley (2002, 2003); Repi e.a. (2020) | 17 jul 2026 | CC0 / CC BY |
| Geologisch onderzoek | Faisal & Muksin (2012), Inventarisasi Mineral di Kabupaten Kepulauan Talaud, Prosiding PSDG 2012, Badan Geologi (ESDM) | 2012 | Overheidspublicatie |
| Geschiedenis | Elke gebeurtenis in de tijdlijn noemt zelf haar bron, met link en de datum waarop we die raadpleegden. | ||
Zo lezen en gebruiken we de cijfers
- Een signaal is geen bewijs: een satellietbeeld, een meting of een krantenbericht wijst een richting aan, het bewijst niets.
- Mijnbouwgebied in kaart is geen illegaliteit. Het zegt niets over of er een vergunning is.
- Bosverlies is bruto verlies van boomkroon door alle oorzaken, geen netto bosverandering.
- Wat we niet hebben, noemen we "nog niet geladen". We tonen dan geen nul.
- Grenzen zijn vereenvoudigd en niet landmeetkundig. Cijfers worden bijgewerkt als de bronnen verversen.